دکتر شهاب اسفندیاری، رئیس دانشگاه صداوسیما، چهارشنبه دوم اردیبهشت به همراه دکتر محسن شاکری نژاد رئیس مرکز تحقیقات صداوسیما در برنامه «گفتگوی ویژه خبری» حضور یافت. ایشان با استناد به تازهترین نظرسنجی این مرکز (که بر روی ۱۵ هزار نفر از جمعیت بالای ۱۵ سال در سراسر کشور انجام شده) به تشریح ابعاد پنهان افکار عمومی در آستانه پنجاهمین روز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران پرداخت. ایشان با تأکید بر اینکه این نظرسنجی تصویری شفاف از «جامعه واقعی» ارائه میدهد، به تحلیل پدیدههای بیسابقهای همچون حضور ۲۵ میلیونی مردم در خیابانها، تغییر بنیادین نگاه به قدرت ملی، قاطعیت کمنظیر در رد شروط دشمن، و نیز ارزیابی مثبت مردم از عملکرد دولت در میانه جنگ اشاره کرد.
رکورد جهانی که رسانههای غرب آن را نادیده میگیرند
دکتر اسفندیاری با اشاره به یکی از خیرهکنندهترین یافتههای این نظرسنجی گفت: «در ادبیات جامعهشناسی سیاسی جهان، اگر یک جریان سیاسی بتواند ۲۰ روز متوالی ۲۰۰ هزار نفر را در خیابان نگه دارد، این ظرفیت را دارد که نظام سیاسی را تغییر دهد. حال تصور کنید کشوری که ۵۰ روز است، زیر بمباران سنگین، در باران و برف، هر شب میزبان ۲۵ میلیون نفر در تجمعات، کاروانهای خودرویی و مراسم تشییع شهداست. این عدد نه اغراق، بلکه خروجی یک نظرسنجی علمی با نمونه ۱۵ هزار نفری است که به کل جامعه تعمیم داده شده است.»
به گفته وی، نزدیک به ۳۰ درصد از پاسخگویان اعلام کردهاند که «هر شب یا در اکثر شبها» در این تجمعات حضور داشتهاند. اسفندیاری تأکید کرد که این حضور گسترده، حتی فراتر از کسانی است که شخصاً در میدان حاضر شدهاند، چرا که بیش از دو سوم مردم خواستار ادامه این تجمعات تا تحقق اهداف کامل هستند.
اسفندیاری در ادامه با مقایسه این پدیده با انقلاب اسلامی ایران افزود: «در ماههای منتهی به پیروزی انقلاب، ما چند راهپیمایی میلیونی داشتیم، اما هرگز ۵۰ روز تجمع بیوقفه را تجربه نکردیم. آنچه امروز در ایران میگذرد، یک رخداد جامعهشناختی بیسابقه در تاریخ معاصر جهان است. حضور این جمعیت عظیم با کودکان، سالمندان و خانوادهها، زیر آسمانی که هر لحظه احتمال حمله هوایی میرود، معنایی جز اتحاد ملی، اعتماد به رهبری و عزم راسخ برای دفاع از تمامیت ارضی ندارد.»
فروپاشی یک انگاره استراتژیک؛ «ما شکننده نیستیم»
یکی از مهمترین بخشهای تحلیل دکتر اسفندیاری به نقد روایتهای سالهای اخیر درباره «افول نهادها و فروپاشی قریبالوقوع ایران» اختصاص داشت. ایشان با صراحت گفت: «متأسفانه سالها در فضای رسانهای و حتی دانشگاهی ما، انگارههایی پمپاژ میشد که ایران در آستانه فروپاشی است؛ نهادهایی مثل آموزش و پرورش، رسانه و نهاد دین کارکرد خود را از دست دادهاند، گسست نسلی و واگرایی اجتماعی در اوج است و نظام با یک «هل بدهید» تمام میشود. این تصویر غلط که توسط رسانههای بیگانه و برخی تحلیلگران داخلی ساخته شد، دشمن را فریب داد تا تصور کند با یک عملیات چندروزه میتواند حکومت ایران را ساقط کند.»
وی افزود: «اما این جنگ نشان داد که تصویر واقعی جامعه ایران چیز دیگری است. مردم ما در سختترین آزمایش، فهمیدند که این جامعه نه در آستانه فروپاشی، بلکه دارای تداومها، پیوندها، همبستگیهای پنهان و رویشهای عمیقی است که در نظرسنجیها قابل مشاهده نیست. این جنگ یک درس عبرت بزرگ برای ما بود: هرگز نباید خود را ضعیف و شکننده نشان دهیم، چرا که دشمن پشت دروازه ایستاده و منتظر سوءاستفاده است.»
اسفندیاری با اشاره به بازتاب بینالمللی این مقاومت گفت: امروز حتی رسانههای جریان اصلی غرب هم نمیتوانند قدرت و دستبرتری ایران را کتمان کنند. من اخیراً پیامی از یک فعال بینالمللی آرژانتینی دریافت کردم که سالها در آمریکای لاتین تبلیغ میکرد. او به من گفت: «ما سالها زور زدیم تا چیزهایی را درباره جمهوری اسلامی ثابت کنیم، اما الان دیگر همه جهان آن حقیقت را فریاد میزند.» این تغییر تصویر در عرصه بینالمللی، مهمترین سرمایه دیپلماتیک ایران پس از این جنگ است.
۴۳ درصد مخالفان آتش بس؛ جنگطلب نیستند، بلکه بازدارنده میخواهند
دکتر اسفندیاری با اشاره به سؤال نظرسنجی درباره آتشبس گفت: «۴۸ درصد مردم موافق و ۴۳ درصد مخالف آتشبس بودند. این دو عدد شانه به شانه، ممکن است این توهم را ایجاد کند که جامعه دودسته است. اما تحلیل ما چیز دیگری است. هیچ انسانی در ایران جنگ را دوست ندارد، حتی کسانی که مخالف آتشبس هستند. آنها میگویند: آتشبسی که دشمن در فاصله آن خود را تجهیز کند و دوباره حمله کند، نه صلح، بلکه تله است. مردم یک آتشبس پایدار میخواهند که در آن متجاوز پشیمان و بازدارنده شود.»
وی تأکید کرد: «برای آمریکا، اهداف جنگ مشخص بود: سرنگونی حکومت، نابودی صنعت هستهای و گرفتن اورانیوم غنیشده. به هیچکدام نرسید. اما برای ایران که مورد حمله قرار گرفته بود، مردم انتظار داشتند متجاوز تنبیه شود، پشیمان گردد و ما به بازدارندگی برسیم. آتشبسی که در آن دشمن هر چندوقت یکبار تعرض کند، صلح و امنیت واقعی نیست. به همین دلیل ۴۳ درصد مردم گفتند ما با این آتشبس موافق نیستیم چون میخواهند دشمن چنان مجازاتی شود که دیگر جرأت تکرار نداشته باشد.»
مذاکره نه، به هر قیمتی؛ روایتی که وارونه شد
دکتر اسفندیاری در حساسترین بخش تحلیل خود به موضوع مذاکره با آمریکا پرداخت. ایشان با اشاره به اینکه نظرسنجی پس از آتشبس انجام شده، گفت: «۳۹ درصد مردم گفتند اصلاً موافق مذاکره با آمریکا نیستند. ۲۵ درصد گفتند کم یا خیلی کم موافقند. در مقابل، تنها ۲۹ درصد موافقیت نسبی دارند. این یعنی وزن کسانی که مخالف مذاکره با آمریکا هستند، به طرز معناداری بیشتر از موافقان است. دلیل آن روشن است: تجربه تلخ مذاکرات پیشین که نه تنها تحریمها را برنداشت، بلکه زمینه را برای زیادهخواهی دشمن فراهم کرد.»
وی با اشاره به ادبیات رایج در سالهای قبل گفت: «متأسفانه برخی مسئولان و چهرههای دانشگاهی ضعف خود و اشتیاقشان را برای توافق با آمریکا به مردم نسبت میدادند. میگفتند "مردم خسته شدهاند، مردم خواهان زندگی نرمال هستند." اما نظرسنجی امروز و حضور ۲۵ میلیونی در خیابانها نشان میدهد که این روایت کاملاً خلاف واقع بوده است. مردم نه خستهاند، نه خواهان تسلیم. آنها فهمیدهاند که هرگونه کوتاه آمدن در برابر دشمن متجاوز، او را جریتر میکند و یک قدم جلوتر میآورد.»
معادله «برد-برد» با دزد مسلح معنا ندارد
اسفندیاری با لحنی تند به برخی پیشنهادها برای تعریف «پنجره خروج» برای دشمن واکنش نشان داد: «بعضی میگویند معادله برد-برد تعریف کنیم. برد-برد با دشمنی که به خانه شما حمله کرده، پدرتان را کشته، خانواده شما را به شهادت رسانده و اموال شما را خسارت زده، یعنی چه؟ این دزد مسلح را ما گرفتیم، سفت گردنش را چسبیدیم، حالا بگوییم بیا یک پنجره خروج برایت بگذاریم و ولت کنیم؟ این خطاست. ما با ادبیات برجامی که جز خسارت برای ما چیزی نداشت، نمیتوانیم در این شرایط عمل کنیم. باید دشمن پشیمان و مجازات شود. نظرسنجی این را نشان میدهد و مذاکرهکنندگان ما باید محکم بر این اصول بایستند و هیچ نرمشی نشان ندهند، تا سایه جنگ برای همیشه از سر کشورمان برداشته شود.»
اهرم تنگه هرمز از صدها بمب اتم بازدارندهتر است
دکتر اسفندیاری در تحلیل پاسخ مردم به شروط فرضی آمریکا، با اعداد و ارقام خیرهکنندهای سخن گفت. به گفته وی، مردم ایران با آگاهی کامل از ارزش بازدارندگی ملی، هرگونه شرط آمریکا برای خلع سلاح را رد کردهاند: ۸۵.۷ درصد مردم با شرط «محدودیت صنعت موشکی ایران» مخالفند. ۸۲ درصد با شرط «خروج اورانیوم غنیشده» مخالفند. ۷۹.۴ درصد با «تعطیلی صنعت هستهای و غنیسازی صفر» مخالفند. ۷۳ درصد با «آزادسازی کامل تنگه هرمز و عدم اعمال حاکمیت ایران» مخالفند. ۶۸ درصد با «قطع حمایت از جبهه مقاومت» مخالفند.
اسفندیاری با تأکید بر اهمیت این آمار گفت: «اینها پاسخ مردمی است که زیر بمباران زندگی میکنند. میگویند "اگر بمباران قطع شود، فقط موشک را بده"، میگویند نه. میگویند "اورانیوم را بده تا دیگر حمله نکنیم"، میگویند نه. این انصافاً بینظیر است. مردم عادی ایران امروز فهمیدهاند که اهرمهایی مثل تنگه هرمز برای کشور از صدها بمب اتم بازدارندهتر است. همه نظریهپردازان روابط بینالملل هم تأیید میکنند که این قدرت، ایران را در موقعیت برتر قرار داده است.»
وی افزود: «برخی میگویند با این همه تحریم چه کنیم؟ پاسخ این است که همین ایستادگی باعث شد آمریکا در میانه جنگ مجبور شود تحریم نفت ایران را حذف کند. اگر خواست مردم همین باشد، بسیاری از تحریمها یا بیاثر میشوند یا خودبهخود لغو میگردند. ما سالها رفتیم و آمدیم، خواهش کردیم، مذاکره کردیم، اما وقتی وسط جنگ به دشمن فشار آوردیم، او عقبنشینی کرد. این نقطهای است که باید محکم ایستاد.»
عملکرد دولت در جنگ؛ بیش از ۸۰ درصد رضایت در بحبوحه بمباران
دکتر اسفندیاری در بخش دیگری از تحلیل خود، با استناد به یافتههای نظرسنجی، به عملکرد دولت جمهوری اسلامی ایران در ایام جنگ پرداخت و آن را ستود. ایشان با اشاره به اینکه این نظرسنجی در شرایطی انجام شده که کشور زیر شدیدترین حملات نظامی تاریخ خود قرار داشته، گفت: «یکی از شگفتانگیزترین نتایج این نظرسنجی، ارزیابی مردم از عملکرد دولت در تأمین مایحتاج عمومی و کالاهای اساسی است. بیش از ۸۰ درصد مردم عملکرد دولت را در این حوزه "مناسب" و "کاملاً مناسب" ارزیابی کردهاند.»
وی با تأکید بر اینکه این موفقیت در سختترین شرایط ممکن به دست آمده، افزود: «ما ۴۰ روز جنگ تمامعیار را پشت سر گذاشتیم، با بمبارانهای سنگین، تهدیدهای مستمر و تحریمهای فلجکننده. اما در تمام این مدت، نه در فروشگاهها کمبودی دیدید، نه قطعی برق و آب داشتیم، نه کمبود سوخت گریبانگیر مردم شد. این واقعاً یک افتخار ملی است. دولتی که در زیر بمباران بتواند زنجیره تأمین کالاهای اساسی را بدون هیچ خللی اداره کند، شایسته تقدیر است.»
مقایسه با تلآویو؛ زندگی عادی در تهران در برابر پناهگاههای اشغالگران
اسفندیاری برای روشن شدن ابعاد این موفقیت، به مقایسه شرایط زندگی در تهران و سرزمینهای اشغالی پرداخت: «در تلآویو، مردم روزی ۱۰ تا ۱۲ بار مجبور بودند به پناهگاهها بروند و زندگی آنها کاملاً مختل شده بود. اما در تهران، وقتی در خیابان تردد میکردید، مگر اینکه دقیقاً میدانستید کجا بمباران شده، فضای عمومی شهر کاملاً عادی بود. مغازهها باز بودند، پمپ بنزینها روال عادی داشتند، مدارس و دانشگاهها با مدیریت هوشمندانه فعالیت میکردند. این تفاوت، حاصل مدیریت جهادی و همت مضاعف دولت بود.»
دکتر اسفندیاری با اشاره به اینکه مهمترین دغدغه مردم همچنان مسائل اقتصادی و معیشتی است، تأکید کرد: «مردم از عملکرد دولتمردان در تأمین نیازهای اساسی کشور کاملاً راضی هستند. این رضایت، یک سرمایه بزرگ اجتماعی است. البته دغدغه اصلی مردم مسائل اقتصادی باقی مانده و این نشان میدهد که همت مضاعف مسئولان را میطلبد. اما دولت نشان داده که در سختترین شرایط هم میتواند امید را زنده نگه دارد. اگر این گردنه را با همین اقتدار عبور کنیم، آینده روشنی برای ایران نوید داده میشود.»
وی در ادامه با اشاره به مقاومتهای پنهان و مجاهدتهای کارکنان دولت در نقاط مختلف کشور گفت: «این که دولتی بتواند زیر بمباران، نه تنها خدمات رسانی را قطع نکند، بلکه رضایت ۸۰ درصدی مردم را جلب کند، در نوع خود بیسابقه است. این خداقوت بزرگی است به دکتر پزشکیان، رئیسجمهور کشورمان، و همه دولتمردانی که در این ایام شبانهروز کار کردند تا اجازه ندهند آب در دل مردم تکان بخورد.»
تصویر یک ابرقدرت در ذهن ملت
اسفندیاری در ادامه به سؤال دیگر نظرسنجی درباره «امید به آینده» اشاره کرد: «۷۱.۷ درصد مردم معتقدند بعد از جنگ شرایط ایران بهتر خواهد شد. این جهش امید، بیسابقه است. مردم کشورشان را در قامت یک ابرقدرت میبینند؛ کشوری که در برابر بزرگترین ارتشهای دنیا ایستاد و آنها را به زانو درآورد. این تصویر از خود، مهمترین سرمایه روانی برای عبور از مشکلات اقتصادی و معیشتی است. دشمن سالها تلاش کرد امید را در این ملت بکشد، اما این جنگ ثابت کرد که منبع امید، همان اقتدار و همبستگی ملی است.»
توصیه به مذاکرهکنندگان و عبرت برای آینده
دکتر اسفندیاری در جمعبندی سخنان خود، خطاب به تیم مذاکرهکننده ایران گفت: «نظرسنجیها و حضور میدانی نشان میدهد که مردم آگاه و بیدارند. هر کسی که به بهانه مشکلات معیشتی بخواهد به دشمن امتیاز دهد، در مسیر اشتباهی حرکت میکند. اگر استدلال ما این است که میخواهیم از منافع مردم حمایت کنیم، همین جا باید بایستیم. چون اگر این جا کوتاه بیاییم، سایه جنگ همچنان بر سر ما خواهد بود. ما خونخواهی امام شهید، فرماندهان شهید و کودکان میناب را با معادله برد-برد با دشمن متجاوز انجام نمیدهیم.»
وی در پایان با اشاره به عملکرد رسانه ملی در این جنگ گفت: «رسانه ملی با وجود حملات سنگین و اراده دشمن برای قطع آنتن، نه تنها خاموش نشد، بلکه با انعکاس درست فضای بینالمللی و پشتیبانی از تابآوری مردم، نقش کلیدی در این پیروزی ایفا کرد. امروز مسئولان ما باید با پشتوانه این ملت حماسی، محکم و استوار در برابر دشمن بایستند و اجازه ندهند دستاوردهای این پیروزی تاریخی در اتاق مذاکره از دست برود.»
نظر شما