رویانیوز :: در دویستوهشتاد و پنجمین قسمت از فصل چهارم برنامه «نردبان» که جمعه، ۱۲ دیماه از شبکه مستند پخش شد، حامد شکیبانیا، مجری و کارشناس برنامه، به همراه اصغر احمدپور، سردبیر برنامه، به بررسی مهمترین مسائل نوزدهمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران (سینماحقیقت) پرداختند. این قسمت که مصادف با ولادت مولای متقیان، امام علی (ع) بود، به موضوعاتی مانند تنوع زبانی در گفتارمتنها، اهمیت حفظ زبان معیار، تنوع فرهنگی و مذهبی ایران و بهویژه استفاده از هوش مصنوعی در سینمای مستند اختصاص داشت. همچنین نگرانیها درباره استفاده نادرست از هوش مصنوعی در فیلمهای مستند و ضرورت تدوین دستورالعملی شفاف برای این فناوری مورد تأکید قرار گرفت.
بخش ابتدایی برنامه که به گفتوگوی حامد شکیبانیا و اصغر احمدپور اختصاص دارد، عمدتاً حول رگههای امر واقع در آثار هنرمندان تجسمی است. اما در این قسمت، همچون چند قسمت اخیر این برنامه، به نوزدهمین دوره جشنواره سینماحقیقت اختصاص دارد. در ابتدای گفتوگو، احمدپور از تولیدات مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و انیمیشن و همچنین مرکز سینمایی سوره تقدیر میکند و سپس از حضور فیلمها و گفتارمتنهایی با لهجههای مختلف و متنوع، بهعنوان یک اتفاق خوب در این دوره از جشنواره یاد میکند.
حامد شکیبانیا نیز به گفتارمتن فیلم مستند «طجرشت» اشاره میکند و گفتارمتن آن را که دارای «زبانی پاکیزه» و کلاسیک است، امری جذاب قلمداد میکند. احمدپور برای شکلدهی بحث اشاره میکند که «ما از همان روز اول که برنامه را سر و سامان دادیم، شعارمان این بود که «فیلم مستند، آغاز یک گفتوگو» است» و سپس به استفاده از هوش مصنوعی در این فیلم میپردازد: «در این دوره یک کارگاه درباره هوش مصنوعی و جنبههای مختلفش برگزار شد که خیلی از دوستان که در آن شرکت کرده بودند، از آن تعریف کردند. پارسال نیز شما، آقای شکیبانیا، رویدادی در مورد هوش مصنوعی و قواعدش در سینمای مستند برگزار کردید. در این دوره چند فیلم در جشنواره داشتیم که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند. قبل از اینکه این امر تبدیل به بحران شود، باید فکری کرد و دستورالعملی را هر جشنواره و همچنین مراکز متولی فیلم مستند ارائه دهند.»
حامد شکیبانیا در ادامه صحبتهای احمدپور گفت: «کاری که پارسال انجام دادیم این بود که بالاخره هوش مصنوعی یک فناوری جدید است و خیلیها نسبت به آن هیجانزده هستند، ولی در مورد سینمای مستند یک تهدید است. اگر مخاطب تصویر شما را ببیند و بگوید شما چه واقعیت عریانی را به من نشان میدهید و بعد بگوید ایبابا، این تصویر هم هوش مصنوعی است، کمکم سینمای مستند اعتبارش را از دست میدهد. هر جا که هوش مصنوعی میتواند امتیاز باشد و ابزار قدرتمندی، اما در سینمای مستند بیش از آنکه فرصت باشد، در ابتدای امر یک تهدید است.» او در ادامه خاطرنشان کرد که در فیلمهای این دوره از جشنواره، استفاده ناروا از هوش مصنوعی صورت نگرفته بود.
پس از آن احمدپور درباره فیلمهای این دوره که از هوش مصنوعی بهره برده بودند، همچون «جنگل قائم»، «کره»، «ایستاده در کنار تیمز» و «ابوالمشاغل» صحبت کرد و بخشهایی از مصاحبهها و آیتمهای معرفی فیلمها نیز به نمایش گذاشته شد. احمدپور درباره فیلم «ایستاده در کنار تیمز» اشاره کرد که در این فیلم بهشکل اغراقشدهای از هوش مصنوعی استفاده شده است. او از فیلم «ماجرای نیمهشب» به کارگردانی مهدی مطهر اینگونه یاد کرد که «برخیها بخشهایی از فیلم را که با هوش مصنوعی ساخته شدهاند، نتوانستند تشخیص دهند.» در ادامه شکیبانیا تأکید کرد که میبایست در جایی از فیلم اشاره شود که برخی از صحنهها بازسازی شدهاند.
شکیبانیا در ادامه به یکی از فیلمهایی که در نخستین هفته فیلم «آینه» دانشگاه صداوسیما ــ که وی یکی از داوران آن بود ــ اشاره کرد و گفت: «فیلمی را در هفته فیلم «آینه» دانشگاه صداوسیما دیدیم که تمام آن با هوش مصنوعی ساخته شده بود و چهقدر درجهیک کار شده بود. فیلمی کهنهکاریشده که در ابتدای آن گفته میشود فیلم بازسازی است و در ادامه هم یک فیلم آرشیوی میبینیم، اما در پایان، تیتراژ میآید و گفته میشود که همه اینها، از گوینده تا موسیقی متن، با هوش مصنوعی ساخته شده است. فیلمی تکنفره که ده، دوازده دقیقه به طول انجامیده و کار یک دانشجوست و در اختتامیه هم آقای توکلفر جایزه دستاورد فنیـهنری را از آن خود کرد.» احمدپور نیز در تأیید گفتههای شکیبانیا خاطرنشان کرد که فیلم کوتاه «بابا موشک داد» به کارگردانی مصطفی توکلفر، دانشجوی کارگردانی تلویزیون، «فیلم خیلی خوبی است».
در ادامه گفتوگو به فیلم مستند «۲۰۷۳» به کارگردانی آصف کاپادیا اشاره شد؛ فیلمی که با دیدگاهی منفی به هوش مصنوعی، از آن بهمثابه تکنوفاشیسم عصر ما یاد میکند و پادآرمانشهری را در آیندهای نهچندان دور به تصویر میکشد و ریشههای آن را در سرکوب دموکراسی، ظهور نئوفاشیسم در سراسر جهان ــ بهویژه ترامپ در آمریکا ــ و همچنین گسترش فناوریهای هوش مصنوعی و قرار گرفتن صاحبان رسانه و فناوری بالاتر از قانون و دموکراسی میداند. هدف این فیلم هشدار به مخاطب است که اگر امروز مسیر خود را تغییر ندهیم، در آیندهای نهچندان دور با دنیایی ویران روبهرو خواهیم شد.
در مصاحبه هادی محمدینسب، کارگردان فیلم مستند «ابوالمشاغل»، او درباره استفاده از هوش مصنوعی اظهار کرد که این ابزار به بهبود گفتارمتنها کمک کرده، اما هشدار داد که باید با دقت و رعایت اصول اخلاقی مورد استفاده قرار گیرد. او گفت: «یکی از نکات جالب در تولید این فیلم مستند استفاده از هوش مصنوعی برای تولید گفتارمتنها بود. وقتی شخصیتها نتوانستند حس مورد نظر را منتقل کنند، به کمک هوش مصنوعی گفتارمتنها بازسازی شد و نتیجه حتی از نسخه اصلی بهتر شد. این فن نشان میدهد که هوش مصنوعی میتواند در بهبود کیفیت تولیدات مستند کمک زیادی کند.»
در نهایت، جشنواره امسال نشان داد که با استفاده هوشمندانه از هوش مصنوعی میتوان کیفیت و نوآوری در سینما را ارتقا داد، اما همزمان نیاز به رعایت اصول اخلاقی و تدوین دستورالعملهای شفاف برای جلوگیری از سوءاستفاده وجود دارد.
برنامه «نردبان» را میتوان یکی از مهمترین برنامههای تلویزیونی حوزه فیلم و بهویژه فیلم مستند برشمرد. این برنامه که تمرکزش بر فیلمسازی مستند است، به تهیهکنندگی فاطمه بوربور و اصغر احمدپور در شبکه مستند سیما تولید و هر جمعهشب پخش میشود.
نظر شما